گل سنجد یا شکوفه سنجد، دارویی با خواص فراوان و پرکاربرد است که سابقه ای طولانی در طب سنتی دارد. گیاه سنجد بومی اروپا و آسیای شمالی است.

گل سنجد به دلیل داشتن داشتن عطری تند و دلپذیر در صنایع دارویی، بهداشتی، غذایی و عطر سازی کاربرد دارد. در صنایع دارویی از آن برای معطر کردن شربت ها استفاده می شود.

بخش های مختلف گیاه سنجد خواص دارویی متفاوتی دارند. گل سنجد از طبع گرم و خشک برخوردار بوده و در درمان مشکلات گوارش، قلب، کبد، معده، یرقان، رفع تهوع و سرگیجه، تنگی نفس و … نقش موثری دارد.

جالب است بدانیم که گیاه سنجد در زبان انگلیسی با نام های Oiltree ، Oleaster ، Russian olive و در زبان عربی با نام های نقد، بل و زقوم شناخته می شود.

مشخصات ظاهری گل سنجد

گل سنجد با نام لاتین Elaeagnus angustifolia L. ز تیره Elaeagnanceae است. این درخت سنجد بومی اروپا و آسیای شمالی است و تا هیمالیا نیز انتشار دارد. ساقه های درخت سنجد به ارتفاع ۲ تا ۵ متر بوده و به صورت خار دار و یا فاقد آن است.

برگ های آن به شکل بیضی دراز و نوک تیز با دمبرگ کوتاه است. رنگ پهنک برگ ها در سطح فوقانی، سبز مایل به خاکستری ولی در سطح تحتانی به رنگ سفید نقره ای است.

گل های کوچک سنجد به شکل زنگ و در سطح داخل به رنگ زرد و در سطح خارجی پوشش گل به رنگ نقره ای دیده می شود. این گل ها به سه صورت نر – ماده، نر و ماده است. در گل های نر ۴ پرچم و در گل های ماده تنها یک مادگی وجود دارد. گل های هر مافردویت آن ۴ پرچم و یک مادگی همراه با هم دارد.

گیاه سنجد چه کاربرد هایی دارد

چوب این درخت به دلیل گره هایی که دارد در صنایع چوبی کاربرد فراوانی دارد. در استان کردستان از این چوب اشیا ظریف ساخته می شود. اطراف کاشان نیز از این درخت به عنوان باد شکن برای جلوگیری از پیش روی شن های روان استفاده می شود. در مناطق استپی به عنوان پرچین باغ ها و تهیه هیزم کاشته می شود.

دیگر نام های درخت سنجد

درخت سنجد در کتب مختلف به نام های غبیده بادام، چوب دانه، نقد، بل، صرع الکلبه، سرین چک (در کردستان)، ایده (آذربایجان)، پستانک و سپتانک (اطراف تهران) نامیده می شود.

پراکندگی جغرافیایی درخت سنجد

این گیاه بومی اروپا و آسیای شمالی است. در ایران نیز در آذربایجان، قره داغ، اطراف ارومیه، کالیبار، کردستان، سندج، همدان، اصفهان، شیراز، بلوچستان، کوه تفتان، خراسان، تربت حیدریه، تهران، شهرستانک، کوه توچال، نزدیک ونک، قزوین و قم دیده می شود.

طرز تهیه دمنوش گل سنجد

برای تهیه این دمنوش پس از جمع آوری گل های سنجد آن ها را به خوبی شسته و خشک می کنیم. سپس مقدار ۵ تا ۸ گرم از این گل ها را در يك ليوان آب جوش ريخته و به مدت چند دقيقه اجازه می دهیم تا به خوبی دم بکشد. پس از این مرحله دمنوش آماده ی میل کردن است.

خواص شکوفه سنجد

• گل سنجد دارای خواص درمانی زیادی است که در طب سنتی از دیر باز برای درمان مشکلات و بیماری های مختلف از آن استفاده می شده است.
• با وجود این که سنجد طبعی سرد و خشک دارد، شکوفه های زیبای آن دارای طبع گرم و خشک هستند و در درمان مشکلات گوارش،قلب، کبد، معده، یرقان، تب ، سرگیجه، تنگی نفس و…..کاربرد دارند.
• همچنین شکوفه سنجد در برطرف کردن مشکلات جنسی بانوان مانند سرد مزاجی، پریود های دردناک و نامنظم، خونریزی های شدید و مشکلات تخمدان ها تاثیرات مطلوبی دارد.

بازکننده انسدادهای مجاری بدن

یکی از علل شایع مرگ و میر به خصوص در کشور ما بیماری های قلبی، عروقی است. انسداد جزئی یا کامل رگ های قلب می تواند جریان خون به عضله قلب را کاهش دهد و به مهمترین عضله بدن آسیب برساند. شکوفه سنجد در باز کردن انسداد های عروق داخلی بدن تاثیر به سزایی دارد و میتواند سهم به سزایی در جلوگیری از سکته های قلبی داشته باشد. به نوعی به عنوان دارویی بسیار مفید برای تقویت قلب و رفع اختلالات قلبی عروقی شناخته شده است.

بهبود دستگاه گوارش

گل سنجد داروی ضد نفخ مناسبی برای گوارش است و به بهبود هضم و عملکرد دستگاه گوارش کمک می کند. با تاثیری که بر هضم غذا دارد می تواند چربی های مفید غذا را جذب نموده و کلسترول و چربی نامطلوب را دفع کند.

تقویت کننده معده و کبد

گل سنجد علاوه برکمک به رفع مشکلات گوارش تاثیر نیکویی بر تقویت کبد نیز دارد و از آن برای این منظور استفاده میشود.

کمک به بهبود یرقان

یکی از بیماری هایی که در اثر مشکلات کبدی به وجود می آید یرقان است. شکوفه سنجد همانگونه که در تقویت کبد موثر است، می تواند گزینه مناسبی برای کمک به بهبود یرقان محسوب شود.

صفرا بری قوی

گرگرفتگی، عصبانیت شدید، بی خوابی، خواب صبح و زردی صورت و بدن از جمله آثاری است که در اثر غلبه صفرا در بدن به وجود می آید. برای کاهش مقدار صفرا و برطرف نمودن صفرای اضافی، مصرف شکوفه سنجد راهکار خوبی است. این شکوفه به عنوان صفرابر عمل کرده و تند و تیزی صفرا را کاهش داده و طبع انسان را متعادل می نماید.

ضد تهوع و سرگیجه

دمنوش این گیاه برای رفع سرگیجه و حالت تهوع مفید است.

برطرف کننده مشکل تکرر ادرار

استفاده از گل سنجد روش موثری یرای برطرف کردن تکرر ادرار در افرادی است که از این عارضه شکایت دارند.

شل کننده عضلات

عصاره، برگ، گل سنجد در طب سنتی برای درمان بیماری های عضلانی استفاده میشود. یکی دیگر از خواص شکوفه سنجد که مورد مطالعه محققان قرار گرفته است، خاصیت شل کنندگی عضلات است. استفاده طب قدیم از شکوفه سنجد به صورت دمنوش یا عرق آن برای درمان کزاز محققان را بر آن داشت تا تحقیقاتی در این زمینه انجام دهند. آن ها آزمایشاتی را با استفاده از آزمون کشش بر روی موش ها انجام دادند. نتایج آزمایشات و مطالعات نشان داد که اگر دوز مصرف عصاره شکوفه در موش ها افزایش یابد خاصیت شل کنندگی عضلات نیز بیشتر می شود.

خواص ضد التهابی گل سنجد

شکوفه سنجد دارای خاصیت ضد التهابی و تسکین درد است. به همین خاطر در درمان بیماری های مفصلی مانند آرتروز نیز عملکرد خوبی دارد. برای کاهش التهاب و تسکین درد مفاصل از دمنوش آن استفاده می شود.

به علاوه به دلیل این که طبع گل سنجد گرم و خشک است و درد های مفصلی در اثر سردی و رطوبت بدن تشدید می شود استفاده از این دمنوش سردی و رطوبت عضلات و مفاصل را برطرف میکند.

خواص آنتی اکسیدانی گل سنجد

به دلیل عوارض سمی و خطرناکی که استفاده از آنتی اکسیدان های مصنوعی در بر دارد بسیاری از افراد ترجیح می دهند که از فواید آنتی اکسیدان های طبیعی که در میوه جات و سبزی ها به وفور وجود دارند بهره مند شوند.  به منظور بهبود کیفیت زندگی و تامین سلامت خود از آنتی اکسیدان های طبیعی در رژیم غذایی خود کمک بگیرند. این آنتی اکسیدان ها ی طبیعی قادرند با آزاد سازی الکترون ها رادیکال های آزاد را  از بین ببرند.

گل سنجد دارای موادی است که خاصیت آنتی اکسیدانی دارند و باعث محافظت سلولها و در نتیجه کاهش خطر ابتلا به بعضی از بیماری ها می شود. البته این مواد در برگ سنجد به میزان بیشتری وجود دارند که شاید به علت عمل فتوسنتز در برگها باشد.

درمان کننده زکام و رفع عفونت برونشها

از این گیاه برای بهبود زکام یا سرماخورگی استفاده می شود. همچنین می تواند به رفع عفونت سینوسها نیز کمک کند.

بهبود زخم های ریوی و درمان تنگی نفس

با توجه به تاثیری که شکوفه سنجد در درمان زکام و سرماخوردگی دارد و همچنین اثر آن بر ریه ها، می توان از این گیاه برای بهبود زخم های ریه و رفع تنگی نفس نیز استفاده نمود.

تب بری

یکی دیگر ازخواص این گیاه درمانی مفید قطع کردن تب می باشد که از آن در طب سنتی بدین منظور استفاده می شود. در اسپانیا از شیره شکوفه سنجد برای قطع تب های مهلک استفاده می کنند.

تقویت کننده قلب

از اثر مطلوب شکوفه سنجد می توان برای تقویت قلب و قوای دماغی استفاده کرد. همچنین استفاده از دمنوش آن اثر مفرح و شاد کننده دارد.