۱. غافث در متون کهن: شناسنامه و مزاج‌شناسی

گیاه غافث که با نام علمی Agrimonia eupatoria شناخته می‌شود، در کتب طب سنتی ما با نام‌های غافث، غافت و دوای جگر معروف است. این گیاه در ایران بیشتر در مناطق شمالی و شمال غربی رشد می‌کند و بخش‌های مورد استفاده آن عمدتاً برگ‌ها و گل‌ها هستند.

طبع غافث: گرم و خشک (به روایت حکما)

از نظر حکمای طب سنتی، طبیعت گیاه غافث در درجه دوم گرم و خشک است. این مزاج، کلید درک خواص درمانی آن است. مزاج گرم و خشک به این معنی است که این گیاه قدرت تحلیل بردن و از بین بردن رطوبت و سردی‌های اضافی را دارد.

• کجا به کار می‌آید؟ این گیاه برای افرادی که طبع سرد و تر (بلغمی) دارند یا دچار بیماری‌های ناشی از غلبه سردی و رطوبت شده‌اند (مثل ورم‌ها، انسدادها، و ضعف‌های گوارشی)، حکم یک داروی گرمابخش را دارد.
• هشدار مهم: افراد با مزاج گرم و خشک (صفراوی) باید این گیاه را حتماً با مصلحات مصرف کنند تا از خشکی و گرمای بیش از حد جلوگیری شود. (مصلحات در ادامه ذکر شده است).

۲. دوای جگر: غافث و اعجاز آن برای کبد و صفرا

اگر بخواهیم تنها یک عنوان به این گیاه بدهیم، آن عنوان همان “دوای جگر” است که گذشتگان ما به درستی انتخاب کرده بودند. کار اصلی غافث، پاکسازی مجاری داخلی به خصوص مجاری کبد و کیسه صفراست.

الف) دفع کننده سنگ‌های صفراوی و بازکننده انسداد کبد

مهم‌ترین خاصیت غافث در طب سنتی، قدرت آن در رفع گرفتگی‌ها و انسدادهای کبد و طحال است. کبد در طب سنتی محل تجمع و تصفیه خون و اخلاط است. غافث با خاصیت گرمی و خشکی خود:

1. مدر صفراست: یعنی ترشح صفرا را افزایش می‌دهد و به دفع آن کمک می‌کند.
2. سنگ‌شکن طبیعی: جوشانده این گیاه یکی از داروهای سنتی قوی برای دفع سنگ‌های صفراوی است که از تجمع و رسوب صفرا و سودای غلیظ ایجاد می‌شوند.
3. درمان یرقان (زردی): به دلیل خاصیت پاکسازی و کمک به دفع صفرا، این گیاه داروی مؤثری برای درمان یرقان و قولنج‌های کبدی است.

توصیه متخصص: برای پاکسازی کبد و دفع صفرا، حکما توصیه می‌کردند که این گیاه را با آب شاه‌تره و سکنجبین (به عنوان مصلح و تعدیل کننده) میل کنید تا هم اثر بخشی بیشتر شود و هم حرارت آن آزاردهنده نباشد.