شيرخشت مـانی (ترشحات قندی گیاهان که در اثر فعالیت حشرات بر روی آن‌ها ایجاد می شود) اسـت كـه از گونـه‌هـای كوتوناســـتر (spp Cotoneaster) از خانواده گل سرخ به‌دست می‌آيد كه از ديرباز در درمان برخی از بيماری‌ها به كار رفته است. در اين پست بعد از معرفی كلی شيرخشت و خصوصـيات گياه‌شناسی آن، ابتدا بررسی شيرخشت از ديدگاه حكماي طب سنتي و سپس خـواص دارويی شيرخشت و اهميت درمـانی ايـن محصـول گيـاهی در زردی نوزادان بيان می‌شود.

شیرخشت چیست؟

• ماده‌ای سفيدرنگ كمی مايـل بـه زرد و شـيرين اسـت، بـه فارسی «شيرخشت» و «شير خاشاک» می‌گويند.
• بـه فرانسـوی «ماناپورگــاتی» و بــه انگليسی «پورگاتيومانــا» (Purgative manna) می‌نامند.
• شیرخشت جزء انگبین‌های دارویی‌ است و با انگبین‌های غذایی گز انگبین و گز علفی متفاوت می‌باشد و فرق آن بیشتر در خاصیت مسهلی آن‌هاست. زیرا به مقدار زیاد خاصیت اسهالی دارد، ولی اسهال شیرخشت بدون اذیت و اضطراب است و پس از آنکه معده را پاک کرد، تولید یبوست نمی‌نماید.
• شيرخشت دارای انواع مختلفی اسـت، كـه از چندين نوع گياه گرفته می‌شود كـه از نظـر خـواص مسهلی و ساير خواص كم و بيش شبيه هستند.
• برادرانش بید خشت، ترنجبین، ون انگبین، شکر گز و شکر تیغال و بیست انگبین دیگر می‌باشند.
• بهترین شیرخشت تکه های بزرگ سفید و شیرین خالصی است که با گذاشتن در دهان، به سرعت حل شده و زبان را بسیار شیرین و سرد می‌کند.
• شیرینی شیرخشت با عسل و شکر تفاوت دارد.

خواص شیر خشت از منظر طب سنتی

ابن سينا در جلد دوم كتـاب قـانون، و عقیلی خراسانی در مخزن الادویه، خـواص و مزاج  شيرخشـت را چنين بيان كرده‌اند كه:

• از نظر مزاج معتدل بوده و باعـث اسـهال و ساير اثرات ترنجبين است، ولـی از تـرنجبين قـوی‌تـر اسـت.
• جلادهنده و ملين طبع
• مسهل صفرا و اخلاط سوخته
• مقوی جگر و معده و احشاء
• مسكن حرارت معده و قلب و جگر
• مفید جهت سرفه و خشـونت سـينه و حلق
• ایجاد برودتی مطبوع در دهان که از تشـنگی کاسته و رفع عطش می‌کند.
• ضماد آن برای روشن شدن پوست کاربرد دارد.